امروز : یکشنبه، 27 مرداد 1398

برگزاری نمایشگاه کتاب در لرستان بهانه‌ای شد تا از خود این سوال را بپرسیم که در عصر انقلاب اطلاعات و غلبه‌ی فضای مجازی بر دنیای حقیقی آیا هنوز هم می‌توان از اقتدار و عظمت و فضیلت کتاب و کتاب‌خوانی دفاع کرد؟

تاریخ انتشار : 7 آذر 1397, 11:25
  • +2
مشاهدات و یافته‌‌های تحقیقات مختلف و تجربه زیسته نشان می‌دهد: سرانه‌ی مطالعه و تیراژ کتاب و کتاب‌فروشی‌های غیردرسی درحال کاهش و هم‌زمان تعداد انتشارات و تیراژ کتب کم‌مخاطب و گاهی بی‌کیفیت و حتا کتب درسی و کنکوری در حال افزایش بوده‌است.

کتاب در جامعه‌ی ما با بحران مخاطب، مشکل محتوا، عدم فروش و کاهش کیفیت روبه‌رو شده‌است

ارزش اجتماعی و فرهنگی کتاب درحال افول است و کم‌تر نماد و نشانه‌ی عمومی از فرهیختگی و سرمایه‌ی فرهنگی محسوب می‌شود. کتاب به کالای سرمایه‌ای تبدیل شده که بیش از آن‌که حامل آگاهی و دانش و فضیلت باشد برای صاحبان آن امتیاز دانشگاهی و منصب اداری یا سرمایه‌ی نمادین و اجتماعی می‌آورد

کافی‌نت‌ها جای کتاب‌خانه‌ها را گرفته‌اند تا جایی‌که افراد به جای مراجعه به کتاب‌دار و کتاب‌فروشی به کافی‌نت محل، مراجعه می‌کنند و از آن‌ها کار تحقیقی می‌خواهند. به جای این‌که کتاب بخرند به‌دنبال دانلود مجانی فایل کتاب مورد نظرشان هستند. خرید کتاب از سبد خانواده‌های طبقه‌ی متوسط خارج شده و خرید بسته‌های اینترنت و شارژ تلفن جای آن را گرفته است.

دست‌رسی به کتاب‌ها بسیار آسان‌تر شده و به راحتی می‌توان بسیاری از کتب و مقالات فارسی و لاتین را به سرعت تهیه کرد. در آخر کتاب‌سازی و سفارش کتاب و تحقیق به نوعی کسب و کار تبدیل شده است. جرم‌زدایی از تقلب و کپی آثار دیگران حتا در محافل علمی و دانشگاهی نیزصورت گرفته و قبح آن ریخته شده‌است...

موارد ذکر شده در بالا را می‌توان از منظرهای مختلف تفسیر کرد. نگاه بدبینانه می‌گوید که  جامعه‌ی ما توسط عصر اطلاعات به سوی انحطاط و سقوط می‌کند و نگاه خوش‌بینانه باور دارد ما داریم به سمت فرصت‌های جدیدی گام برمی‌داریم و باید در کسب آن‌ها به سرعت پیش رویم. نگاه بینابینی نیز به فرصت‌ها و تهدیدهای پیش‌رو می‌نگرد و لزوم استفاده از فرصت‌ها و کاهش تهدیدها را تذکر می‌دهد.

نگارنده به‌رغم وجود رگه‌های امیدوار کننده‌ای که در پس هر «تخریب خلاقی» وجود دارد و فرصت‌های خوبی که به‌دنبال آن آزاد می‌شود، معتقدم باوجود این‌که فضای مجازی فرصت‌های خوبی را برای رشد و پیشرفت ما فراهم کرده ولی متاسفانه ما به‌خاطر مشکلات تاریخی و ساختاری  توان استفاده ازاین فرصت‌ها را نداریم و درحال فرصت‌سوزی هستیم.

به این صورت که ما از دوران کمیابی کتاب و منابع گذر کرده‌ایم و از فرط زیادی منابع و اطلاعات و ناتوانی از انتخاب اطلاعات درست  گم و گیج شده‌ایم. روزگاری موجودی کتاب هر خانواده چند جلد بود امروز به مدد تکنولوژی اینترنت و با یک حافظه‌ی رم کوچک می‌توان هزاران جلد کتاب را با قیمت بسیار نازلی را تهیه کرد. ولی مشکل در آن‌جاست که کتاب و مطالعه رقبای جدی مانند شبکه‌های مجازی و ماهواره و بازی‌های رایانه‌ای پیدا کرده‌است که فرصت و فراغت و تمرکز مطالعه کتاب را از آدم‌ها گرفته‌اند

رقبایی که اتفاقا با روان‌شناسی آدم‌ها سازگاری بیش‌تری دارند. هم‌چنین به‌خاطر تنزل کیفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی افراد به‌رغم وجود منابع علمی فراوان و به روز خود را محتاج مطالعه این منابع نمی‌دانند. از طرف دیگر فضای فکری و اندیشه‌ای جامعه‌ی ما نیز مجال و توانی برای بحث و گفت‌وگوی سازنده و موثر بر سر کتاب‌های جدید را ندارد. کتاب‌ها معمولا به‌خاطر ممیزی و دلایل دیگر توان جلب اعتماد مخاطبان را ندارند.

بنابراین انتشار یک کتاب جدید با وجود این‌که می‌تواند ایجادکننده یک موج فکری و فرهنگی در فضای فکری جامعه باشد در سکوت اهل فکر به نوعی تعارف و تقدیر و تشکرهای مرسوم و بی‌محتوا سپری می‌شود.

در پایان مشکلات اقتصادی و تورم‌های دوره‌ای نیز تیر خلاص را بر معدود کتاب‌خوان‌های حرفه‌ای نیز وارد کرده‌است و قدرت خرید آن‌ها را کاهش داده است

در پایان می‌توان گفت که با وجود این‌که کتاب و کتاب‌خوانی کارکردهای بی‌بدیلی در خود دارد که کم‌تر رسانه‌ای می‌تواند جای آن را پرکند. مانند آرامش و تمرکز ناشی از گرفتن یک کتاب در دست، عمیق خواندن، و حتا خوابیدن با کتاب! و..ولی فرصت‌هایی نیز در دنیای مجازی هست که اگر بتوانیم با وضع قوانین مطلوب درجهت حفظ حقوق مالکیت(کپی رایت)  و سیاست‌گذاری مناسب درجهت تولید محتوای مناسب و آموزش جامعه، تجهیز کتاب‌خانه‌های عمومی به منابع الکترونیکی مناسب و شیوه‌های جست‌وجوی منابع و ترویج کتاب و کتاب‌خوانی در حوزه‌ی عمومی و تقویت ارزش علم و خردورزی مانع از سقوط جامعه به‌سوی کم‌دانی و کتاب نخوانی شد!

دکترمجتبی ترکارانی/ دكتراي جامعه‌شناسي اقتصاد و توسعه/ سیمره


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=309

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی شود