قصه ی ماهی کور غار

تاریخ انتشار : 14 آذر 1400, 21:07
آنتونی اشمیت پژوهشگر و جانورشناس انگلیسی در هفتاد سال قبل، در کتابی خوانده بود که در آبهای زیر زمینی ایران بویژه معابد آناهیتا ماهی سفید کوری زندگی می کند که در دنیا منحصر بفرد است و نمونه اش در هیج جای دنیا دیده نشده است. بی رنگ بودن ماهی و نداشتن چشم این فرضیه را قوت می بخشید که ماهی مورد مطالعه باید مدتی طولانی را در فضای تاریک آبهای زیر زمینی زندگی کرده باشد.

اشمیت کلوب اکتشافات دانشگاه آکسفورد را متقاعد نمود تا او را در یافتن ماهی منحصر بفردی که «ماهی کور غار» نامیده می شد، کمک کنند. آنتونی در روز شنبه 16 ژوئن 1951 میلادی(25 خرداد 1330) با یک جیب وانت جنگی مستعمل(وانت بدفورد GWT.51 ) به قصد یافتن ماهی کور عازم ایران شد. اشمیت و اعضای گروهش 7000 کیلومتر راه خشکی و دریا را می پیمایند، تا سرانجام به منطقه کویری و پرقنات کرمان می رسند.

او به شوق یافتن ماهی کور قنات های بسیاری را بررسی کرد، هرچند این مرد با انرژی پس از سه ماه کار، راز قنات های ایران را کشف نمود، اما هرگز ماهی کور را در آن مناطق ندید. بجز یک مقنی نابینا که در زیر زمین چاه میکند تا آب را از چند صدمتری به زمین برسونه و به دیگران حیات ببخشه نام این مقنی کور را کسی نمی داند او از فراموش شدگان تاریخ است. بگذریم، آنتونی ماهی شگفت انگیزش را نیافت و به کشورش برگشت و باز هم تحقیق کرد، او متوجه شد زمانی که کارشناسان دانمارکی در بخش پاپی لرستان مشغول احداث خطوط راه آهن بودند از وجود این غار مطلع شدند و درششم ماه می ۱۹۳۷ هفت نمونه از این ماهی را در یک غار آبی در منطقه لَوَن(لاوه) بخش پاپی توسط براون/ Bruun و کایسر/ E. W. Kaiser دو طبیعی دان از موزه جانور شناسی دانشگاه کپنهاک شناسایی شده و برای مطالعه بیشتر به خارج از کشور برده شدند.

ظاهراً این ماهی در سال 1944 به اسم کایسر و براون ثبت شده اند، اما آدرس آن را کسی نمی دانست. اشمیت فهمید که شناسایی این ماهی مرهون وجود راه آهن است. سرانجام اشمیت بیست و پنج سال بعد از سفر اولش، در آپریل ۱۹۷۶ موفق شد ماهی سفید کور را در کوه های زاگرس در منطقه لَوَن(لاوه) بخش پاپی لرستان شناسایی کند و به اسم خود یعنی «اسمیتی» ثبت نماید. او گونه ای از این ماهی را به موزه تاریخ طبیعی لندن منتقل نمود تا بیشتر مطالعه و نگهداری شوند. من گمان می کنم در دهه هشتاد محیط بانان ایرانی جای این ماهی را در دامنه کوه چی لَنگ یافتند. ظاهراً این ماهی را می توان در دهانه غار آبی مشاهده کرد که در دهانه سرچشمه رود کایی رود در یک حفره آبی جمع  می شود. 

«زیستگاه این ماهی در آب‌های زیرزمینی است. در غار ماهی کور به دلیل اینکه دهانه این غار به سطح آب‌های زیرزمینی اتصال دارد، این امکان به وجود آمده که ماهی کور در طول شب‌ها به نزدیکی سطح آب در دهانه غار بیاید. این ماهی تنها روزهای گرم سال در نزدیکی آب‌های سطحی زمین دیده می‌شود. دمای آب محل زندگی این ماهی از ۵ تا ۲۸ درجه سانتیگراد متغیر است».

متاسفانه این سگ ماهی کور غارزی در لیست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت از گونه های در معرض خطر قرار گرفته است و دکتر بریان کاد/Coad در سال 1996 خطر انقراض آن را گوشزد کرد. با این وجود، برخی افراد خود را به دهنه غار رسانده و ماهی هایی که به سطح آب می آیند صید می کنند، بی خبر از آنکه این ماهی در محلی غیر از زیستگاه اصلی اش، کمتر از یکماه خواهد مرد. 

تصاویر گوناگون و مطالب مفیدی  از این ماهی در سایت های اینترنتی مرتبط به کرار منتشر می شود. گفته می شود؛ اداره حفاظت از محیط زیست استان لرستان، در مورد حفاظت از این غار آبی و ماهیان موجود در آن اقدامات مثمر ثمری را انجام می دهد. این ماهی فاقد ارزش اقتصادی است فقط به لحاظ مطالعات ژنتیکی و علمی اطلاعات بسیار با ارزشی را از سالیان تکامل در ژنوم نهفته خود دارند. به همین دلیل این ماهی به عنوان منابعی از ذخائر ژنتیکی نادر، در بسیاری از پژوهشکده‌ها مورد ارزیابی و مطالعه قرار گرفته‌اند و یا بمثابه ماهی‌های زینتی شگفت‌انگیز و زیبا در موزه‌های حیات وحش دنیا به عنوان ره آوردی خارق العاده از میراث طبیعی لرستان در آکواریم های مخصوص در معرض دید علاقه‌مندان سراسر جهان قرار داده می‌شوند. هدف این گزارش، افزایش آگاهی عمومی از اهمیت دنیای زیرزمینی غارها و طبیعت موجودات غارزی است تا با جلب نظر مردم و مسئولین دولتی، بیشتر و بهتر از این پدیده های طبیعی با ارزش حفاظت کنیم و به داشتن این منابع بی بدیل افتخار نماییم.

باز هم انتظار داریم که این موهبت الهی که روزگاری توسط نیاکانمان مقدس شمرده می شد، صیانت شود بخصوص اینکه اینکه این ماهی بلورین و زیبا و زیستگاه آن در سال 1384 به عنوان اثری طبیعی در زمره ی فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. با این حال، ماهی کور غارزی در کوهستان های سخت گذر و ناحیه‌ای دورافتاده قرار گرفته و دسترسی به آن بسیار مشکل است و این امتیازی برای این ماهی به شمار می‌آمد، با این وجود برخی افراد این دردسر را می‌پذیرند که خود را به دهنه غار رسانده و ماهی‌هایی که به سطح آب می‌آیند را صید کنند. این نکته نیز قابل ذکر است که فیلبرگ دانمارکی نخستین کسی بود که در خرداد سال 1314 شمسی این چشمه را دیده و راجع به آن چنین نوشته است:  من در ماه خرداد این چشمه را دیدم  با پی گیری آن به طاقنمایی می رسیم که در دیواره سنگی آهکی  باز شده است و ته آن مملو از آب است. سنگی که در آب انداختیم موجی طولانی بوجود آورد و نشان داد که عمق آب آن زیاد است. برایم توضیح دادند که در زمستان آب این تند آب از این مکان می آمد و آن را کایِرو می نامیدند. در واقع با یکی از سیستم های غارهای زیر زمینی مواجه بودم که در کوههای آهکی فراوان است. آب این چشمه پر آب بصورت آبشار بطرف باغ لوه می ریزد.











احمد پرویز/ دکترای باستان شناسی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=2969

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود