نگاهی تکان دَهنده به کبک های لرستان

تاریخ انتشار : 29 آبان 1400, 08:56
هنگامی که برای اولین بار، باستان شناسان دانشگاه ییل از امریکا، مشغول کار در باره شیوه ی زندگانی اجتماعات انسانی در چهل هزار سال پیش در امتداد دره خرم آباد بودند، متوجه شدند که شكارچيان عصر سنگ زمانیکه به کوه کوچک و کم ارتفاع گَراَرجنه می رسیدند، مجبور بودند در کنارهي صخره ای سایهدار و بی سرپناه، و در کنار چند اشکفت کوچک مسقف آن، چند روزی را، درآن محل اقامت كنند.

آنها سعي مي كردند. حيوانات كوچكي از قبيل خرگوش، كبك را به دام اندازند و بز كوهي را از صخره هاي بالاي پناهگاه مورد هدف قرار داده و شكار كنند. بنابر این، بیش از  چهل هزار سال، این حیوانات خجالتی در معرض شکار انسان های پرحوصله قرار داشته اند. با این وجود، من مجبورم ذکری کوتاه از دوران رو به زوال کبک، پرنده ا ی پا قرمز که در همه جا توان دویدن را از او گرفته ایم مرثیه سرایی کنم.

آرزو دارم هشدارم را نادیده نگیرید. هر چند من اطلاعات پراکنده و ناچیزی در باره ی این پرنده ها دارم اما می دانم که شکارچیان با تفنگهای بی خطا، بی وقفه به کشتار آنها مشغولند. شکارچیان صبح سحرگاه و بعد از ظهر در ساعت غروب در کنار چشمه ها، آب شرب را در گلوی آنها می خشکانند و چشمان زیبا و قرمزشان را پر از خون می کنند و در نهایت انقراض محلی کبک های وحشی لرستان را با سرعت حیرت آوری رقم می زنند.

شاید بدانید که 56 گونه کبک ساکن زمین هستند و در میان آنها کبک های لرستان تنوع گیج کننده ای دارند، کبک چوکارهندی، کبک پاقرمز لندنی، کبک های کوهسار(صخره ای)، کبک های خاکستری همگی بخشی از توزیع گسترده این گونه های پرماجرا را تشکیل می دهند. اکنون فراوانی آنها در لرستان بسیار تقلیل یافته و برخی نیز زیستگاه های خود را ترک کرده اند. کبک های غیر مهاجر امروزی به دلیل فعالیت های شکارچی ها، تکه تکه شدن زیستگاه ها و آتش سوزی منظم جنگل ها( بخصوص در زاگرس لرستان)، اکوسیستم شکننده و تغییرات آب و هوایی در فصل جفتگیری، شکار تخم مرغ ها و سموم دفع آفات و خشکیدن چشمه هایی که با آنها ارتباط نزدیک دارند، باعث مرگ و میر مستقیم کبک های سرخ پای لرستان شده است.

کبک نماد و سمبل فرا رسیدن نوروز است،گفته می شود؛ کبک ها عاشق ماه هستند و اغلب به آن خیره می شود. بیائید و آواز آهنگ پرسر و صدای آنها را در کوهسارهای لرستان خاموش نکنید. و رنگ زیبای پَر آنها را از یاد فرزندانتان نبرید. پرهای خاکستری با رگه های تیره و قهوه ای، طوق سیاه، پاها و نوک سرخ و صورتی و حلقه های قرمز دور چشم، ارتباط آنها با درخت کیکم و دشمنی او با تیهو  و داستانهای عامیانه تا به امروز از این پرنده در برابر شکارچیان محافظت کرده است. فراموش نکنید که این پرنده دویدن را بیشتر از پرواز ترجیح می دهد.

کبک ها به سرعت می دوند، اگر خطر از بین نرود، پرواز می کنند. بر این روال، در صورت تهدید می توانند برای فرار از شکارچیان با بالهای گرد شده فاصله کمی پرواز کنند. آنها براحتی از انسانها می ترسند و یک گروه کبک در صورت هشدار سریعاً به آسمان می پرد.گروه کبک ها به کوویس معروف هستند یک کوویس یک جفت پرنده نر و ماده و جوجه های آنها را شامل می شود. راه رفتن کبک در زیبایی ضرب المثل است، آنها در موقع امنیت با طنازی راه می روند و از پاهای زیبا و پنجه های محکم خود برای حفاری غذا و یا لانه سازی استفاده می کنند.

گفته شده کبک های جوان می توانند ظرف مدت پانزده روز پرواز کنند و تا سه ماهگی به وزن بزرگسالان می رسند. و در هفت ماهگی تخم می ریزند. همچنین جوجه کبک های خاکستری می توانند ظرف چند ساعت از جوجه ریزی لانه را ترک کنند. جوجه های جوان حشرات را به عنوان یک منبع پروتئینی دوست دارند و کبک های بزرگتر به دنبال دانه ها می گردند. بنابر این، برای بقا و تولید مثل نیاز به پوشش گیاهی خوب، دانه های چمن و بویژه علفزارهای بلند دارند تا در دسترس بودن غذا را افزایش دهد و غذای کافی مانند حشرات را برای جوجه ها فراهم نماید و بطور کلی چنین زیستگاه هایی از آنها در برابر شکارچیان محافظت می کند. بنابر این، داشتن زیستگاه هایی با علفزارهای خوب در نزدیکی زمین های زیر کشت و پوشش زمین برای اختفاء و مجاورت با چشمه ها و زیستگاه های مخلوط با درختان بلوط، به عنوان یک زیستگاه آرمانی در نوع انتخاب آنها برای لانه سازی و تولید مثل موثر است.

علاوه بر این، تعداد زیادی از کبک ها، تحت تاثیر الگوهای هوا، نت های تکراری یک هجایی با صدای بلند و چوکر چوکر و شاق شاق را سر می دهند و احتمالا به دلیل نزدیکی بهار، صدای قاه قاه ماده ها را در کوهساران می توانید بشنوید که امروزه دور از تهدید و تسلط انسانی  به شیب صخره ها و زمین های ناهموار پناه برده اند. کبک های نر با اندازه های بزرگتر و گوشت خوش طعم، با سر و صدای زیاد ماده ها را تعقیب می کنند. شاید همین رفتار فراخوانی جفت خود برای تولید مثل او را بیشتر در معرض خطر و در لیست قرمز شکارچیان قرار می دهد، چون عشق را آشکارا صدا می زند. نظارت های دور نشان می دهد که اواخر ماه اسفند  اولین تماس بین این زوج های خوشبخت است آنها تا حدودی به آیین تک همسری نیز پایبندند.

گویا در طول فصل تولید و مثل، لانه ای روی زمین با فرو رفتگی کم عمق در پناه تخته سنگی می سازند.  و دور آن را با برگ های خشکیده و ساقه های نرم و گاهی مخلوط با پرها و سنگریزه های رسوبی به عنوان پوشش محافظ می آرایند. آنگونه که گفته شد؛ این لانه ها، اغلب بین زمین های کشاورزی و زمین های زیر کشت با انبوه بوته ها و گیاهان و نزدیک به آب ترجیح داده می شود. دقیقا نمی دانم اما ظاهرا دوره ی عشقورزی آنها قاعدتاً تا اواخر فروردین ماه ادامه می یابد اما در جاهاییکه هنوز باران می بارد و هوا سرد باشد و داخل لانه ها نمناک است دوره تخم ریزی عقب می افتد و البته آشفتگی زیستگاه، جنگل زدایی و مزاحمت شکارچیان، زمان تولید مثل و میزان بقاء آنها را بسیار تحت تاثیر قرار می دهد.  در زیستگاه های نیمه گرمسیری تا مناطق معتدل تر،  اوج تخمگذاری بین ماه اردیبهشت تا خرداد ماه گسترش یافته است.

ظاهراً کبک ماده حدود شش تا هفت تخم و گاه تا بیست و یک تخم می گذارد و دست کم بین هفده تا هیجده روز و گاه بطور متوسط تا بیست و چهار روز بر روی تخم ها می خوابد و این عمل معمولا وظیفه کبک ماده است. البته بسته به منطقه جغرافیایی ممکن است تا اواخر تیر و اوایل مرداد جوجه ها به تدریج از تخم بیرون آیند. گاه گاهی کبک ها، دو کلاچ تخم، در دو لانه ی جداگانه می گذارند تا در روز مبادا و هنگام خطر در برابر شکار بیمه باشند. در چنین مواقعی نر، یک کلاچ را جوجه کشی می کند در حالیکه ماده از کلاچ دیگر محافظت می کند. 

حدود بیست و سه روز بعد، جوجه ها با چشمان باز، پرهای کوتاه و توانایی دویدن و با آرزوی داشتن همه موارد دفاعی حیاتی در برابر شکارچیان پای به عرصه ی گیتی می نهند، البته این امر به دور از آرزوهای چوپان هایی محقق می شود که همیشه در جستجوی لانه های پر از تخم دو کلاچه آنها را می ربایند و آواز آهنگ آنها را در نطفه خفه می کنند. پس هشدار مرا در برابر حفاظت از طبیعت برای حفظ نغمه ها و پرهای رنگارنگ کبک های لرستان به دور از کپه ای از خاگینه جدی بگیرید. و از یادگاری که در چهل هزار سال پیش در گرارجنه خرم آباد شکار شده است محافظت کنید.









احمد پرویز/ دکترای باستان شناسی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=2949

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود