ویرانه های یک کاروانسرا در بُن کشکه معمولان

تاریخ انتشار : 16 آبان 1400, 09:57
شما هنگامی که از پلدختر به آبشار چکه ای معمولان لرستان می رسید، می توانید نشانه هایی از زیبایی های طبیعی را در کنار تونل های کنده در صخره تماشا کنید، هر زمانی که از این آبشار بازدید کنید پر از خزه های سبز است، و به طرز جالبی در لابلای سبزینه های صخره ای، قطرات آب شفاف و روشن از بلندی ها به پایین می چکند.

اگرفصل بهار بود بی تردید بر فراز صخره های بلند آن گل های ارغوان با ظاهری جذاب به شما خوش آمد می گویند یا با رویی خوش بدرقه تان خواهند کرد، کمی آنسوتر از آبشار، تنگ رود کشکان را در تونل معمولان خواهید دید، جایی که یکی از بلندترین پایه پل های باستانی ایران در خط قعر دره آن برپا شده است.

شما می توانید، زمانی کوتاه را در سایه های این پل که زین بالاگریوه را در انحصار خود دارد و پر از چشمه های آب روان است، سپری کنید. پایه های این پل با گذشت هزار سال هنوز گرمای خورشید را جذب می کند و میزبان خوبی برای شما خواهد بود، بغیر از این، کتیبه پل هنوز قادر است، رویدادهای مهم فرهنگی و هنری دوره ساخت این بنای ارزشمند را برایتان بازگو کند. وقتیکه این چشم انداز با شکوه را به سمت خرم آباد پشت سر گذاشتید، از دمرود و چم مورت خواهید گذشت و به روستای بُن کِشکَه می رسید.

در این موقعیت و درست در کنار ضلع غربی جاده، محوطه ای پوشیده از سنگ را مشاهده می کنید که از زمین های پیرامون برجسته تراست. از نگاه من، با دیدن آن، بقایای قلعه یا یک کاروانسرای باستانی احساس می شود. که سازه های آن شدیداً فرسایش یافته است. امروزه از ارتفاع این اثر، بقایای زیادی نمانده و تنها یک متر و نیم از ارتفاع این سازه ی نسبتاً بزرگ برجای مانده که بالاتر از سطح زمین های کشاورزی قرار گرفته است این بقایا، دیوارهای پوشیده درخاک را نشان می دهند، که حد معماری استقراری بنایی از دوران ساسانی تا دوران آغازین اسلامی را مشخص می کند. 

ساختار کلی محوطه، بنایی چهار گوش را نشان می دهد، که احتمالا چهار برج مطابق جهات اصلی داشته است. با این وجود امکان تعیین گستره ی دقیق محوطه دشوار است، اما بر اساس، کروکی که در تاریخ ٢٦ فرودین سال هزار و سیصد و هشتاد یعنی٢۰ سال و شش ماه پیش توسط خودم از این اثر تهیه شده، نشان می دهد که ابعاد بیرونی این محوطه چهارگوش حدود٩٨ در ٧٧ متر است. پهنای دیوار دورتا دور حدود یک متر و هفتادسانتیمتر بر آورد می شود.

اما این فقط ابعاد حصار بیرونی است. در فضای داخل این بارو فضای ساختمانی دومی نیز وجود دارد که به طور واضح، فضای مرکزی آن فرو رفته است، احتمالا این فضای گود شده داخلی، نشاندهنده حیاط اندرونی است و ظاهراً حیاط داخلی یا مرکزی، به با یک بنای پنج ضلعی نامنظم محاط شده است. این بخش از فضای داخلی حدود بیست و هشت در بیست و شش متر را به خود اختصاص می دهد. پهنای دیوارهایی که این بنا را برپا کرده اند، حدود صد و بیست سانتیمتر است، در عین حال، برخی دیوارهای جداکننده در بخش مرکزی بنا وجود دارد که پهنای آنها تا دو متر و شصت سانتیمتر قابل اندازه گیری است.

در حد فاصل دو باروی بیرونی و مرکزی اتاق های فراوانی پراکنده هستند،که به دلیل تخریب و پوشیدگی در خاک نمی توان طرحی از پلان آنها بازسازی کرد. تراکم سفال در این محوطه بسیار کم است و اغلب سفال ها نشان از استفاده ساکنان، از ظروف ملیم دول هیان را دارند. این مکان به شکل ایستگاه های بین راهی و یا ساختمان های مراقبتی حدود چهار و نیم کیلومتر با پل کلهر معمولان فاصله دارد. در حال حاضر، جاده سراسری از ضلع شرق محوطه عبور می کند و رود کشکان  نیز در کنار باروی غربی آن جریان دارد.

ضلع جنوبی نیز به مسیل مشخص برای عبور جویبارهای فصلی تبدیل شده که آب خرسه لو را به کشکان می رساند، ضلع شمال غربی به زمینهای کشاورزی منتهی می شود و در اوایل دوران قاجار قبرستان قديمي و متروكه روستاي بن كشكه در غرب این محوطه شکل گرفته است. در عین حال، گاهی کوچروها که همراه با رمه های فراوان خود وارد منطقه می شوند، چادرهایشان را بر روی این ویرانه برپا می کنند.

افزون بر این، درآنسوی کرانه های غربی رود کشکان روستای چم قلندر بخشی از لنداسکیپ تاریخی منطقه را شکل می دهد، من امیدوارم، این آثار به عنوان پیش در آمدی برای شناخت اینگونه استقرارگاه ها با پلان چهارگوش که در دوره احتمالا ساسانی در بن کشکه معمولان پدیدار شده است، با همت اهالی حفظ شوند تا محققان علاقه مند آن را دقیق تر مطالعه کنند آنگاه با اشتراک گذاری اطلاعات نسبت به پیشینه محل سکونت تان، احساس فخر کنید.







احمد پرویز/ دکترای باستان شناسی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=2924

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود