نگاهی به هلوش زیبا

تاریخ انتشار : 28 شهریور 1400, 21:49
بیش از یک ربع قرن است که آثار فرهنگی و تمدنی روستای زیبای هلوش را دنبال می کنم، اینجا یکی از روستاهای دهستان جایدر پلدختر است. شما زمانی که از پلدختر به سمت پل گاومیشان حرکت می کنید، پس از دیدن پستی بلندی های گچی سراب حمام و پشت سر نهادن روستاهای اطراف باغ جایدر به گردنه ای می رسید که دید گسترده ای به روستای چم مهر در آنسوی رودخانه کشکان دارد و سنگ های تخریب شده از بزرگترین زمین لغزش جهان، مناظر چشم نوازی را برایتان فراهم می کند.

در این گردنه حدود پنجاه بیلون تن صخره در ده هزار سال پیش جابجا و خرد شده است که یک حادثه عظیم و منحصر به فرد را نسبت به همه ی جهان، در خود جای داده است. اگر در اواخر زمستان و اوایل بهار به این منطقه سفر کنید زیبایی های طبیعت را بیشتر تحسین خواهید کرد. باید به خاطر داشته باشید که بهار معمولاً در این خطه دیری نمی پاید و زود جای خود را به گرما می دهد. به همین دلیل، اینجا گرمسیرات سرزمین های سرد است. باید دانست، هلوش در تمامی ادوار به عنوان محل عبور کوچروهای رمه دار، بین سرزمین های سرد شمالی لرستان و مناطق گرمسیری جایدر دارای اهمیت بوده است.

برای رفتن به هلوش مسیری پیچ در پیچ و جاده ای باریک در پیش دارید. در ادامه مسیر به باریکه ای سرسبز از زمینهای کشاورزی می رسیم، که در پهنه ی رسوبات سست، مکانی برای کشاورزی فراهم می نمایند. این وضعیت به کناره های تپه های نرم و بلند ختم می شود و مطالعات باستانشناسی نشان می دهند که گروه های انسانی و اجتماعات کشاورزی از ادوار بسیار دور بر روی حاشیه لغزشی و به سمت محل کنونی روستای هلوش جذب شده اند.

شما می توانید، در کنار تراس های کوچک کشاورزی، شاهد تپه های کم ارتفاع رسی با زیر ساخت های کاملا طبیعی باشید که بر یک روی خود رشد فشرده از چمن دارند و در طرف دیگر گاه خشک و خاشاکی هستند. این تپه های سبز، خط بیرون پای مصالح لغزشی لنداسلاید را مشخص می کند. تماشای در هم آمیختگی این تپه های پست و بلند یاد آور «هزار دره گرگان» است. تضاد بین صخره های خرد شده گردنه چُل و تپه های خاک رس کوچک و سرسبز هلوش که بوضوح شیب آنها بر اثر فرسایش ناشی از باران شدت یافته است، مشخص می کند، این تپه ها می تواند حاصل یک فرسایش سریع خاک رس نرم آبرفتی و دریاچه ای باشد، که سبب تشکیل آن، رسوبات سست آبرفتی است که از بالا شسته شده و با پائین انتقال یافته اند و بی ارتباط با ته نشست رسوبات دریاچه های کهن جایدر و دریاچه بزرگ سیمره نیست.

گروهی نیز معتقدند تپه ماهورهای هلوش باقی مانده از دریاچه بزرگ سیمره هستند و علت تشکیل شدن آنها جدای از دریاچه جایدر هست. یادآوری می شود پس از زمین لغزش کبیرکوه دو دریاچه بزرگ یکی دریاچه جایدر و دیگری دریاچه بزرگ سیمره تشکیل شدند، البته با یک فاصله مکانی و جغرافیایی که موقعیت آنها را کمی به دور از هم مشخص کرده اند. این دو دریاچه با گذشت زمان زهکشی و تخلیه شدند و از بین رفتند. ولی تالاب های موجود در چل جایدر اثری بجامانده از دریاچه جایدر هستند و چون زهکشی نشدن و راهی برای گریز آب نبوده, باقی مانده اند.

این تپه ها ارزشمند ترین خاک را دارند و بر سطح بدنه تخم مرغی شکل تپه ها، رد پای حیوانات و انسان، در طول زمان راه های باریک و فراوانی بوجود آورده و خطوطی دیدنی و چشم نواز را ایجاد کرده است. با پیاده روی در پیچ و خم دره ها و بالا و پایین رفتن از این تپه ها بجز سرسبزی و نشاط چیز دیگری نمی بینید. زمانی که در کنار این تپه ماهورهای دلربا در حال گذرید، در مقابل و در آنسوی کرانه های رود سیمره، دامنه پرشیب و دندانه دندانه رشته کوه کبیرکوه را می بینید، که قلل مرتفع آن تا آخر زمستان پوشیده از برف است و زیبایی کبیرکوه چشمانتان را جادو می کند.

این تپه ها چندین هزار سال در برابر رگبارهای تند باران توأم با بادهای سرد و در مواقع تابستان در برابر گرمای سوزنده دوام آورده اند. تا به ما حس خوب زیباشناختی طبیعت را عرضه کنند. هرچند گاهی ممکنه، نسبت به یک روستا وابستگی عاطفی و احساسی پیدا شود، اما من سعی می کنم در طول توصیف زیبایی ها، تا آنجا که ممکن است بی طرف باقی بمانم. پس از عبور از تپه ماهورها، از کنار جاده، یک راه فرعی شما را به رودخانه کوچکی در کنار روستای هلوش هدایت می کندکه زمان گیاه کلوس گرمسیری آن معروف بود. این رودخانه کوچک، مانند سایر رودخانه های جاری در لرستان، فقط در طول فصول زمستانی و بهار پر آب می شود. سالها پیش از انقلاب بر روی آن پلی وجود نداشت به همین دلیل، عبور از آن کاری بس نگران کننده بود. 

پس از عبور از رودخانه به هلوش می رسید، ارتفاع آنجا بیش از ششصد متر بالاتر از آب های آزاد است و شاید جعیتی کمتر از دو هزار نفر در آن زندگی می کنند. بی تردید مردم آنجا همچون خود بهار با گل های زیبا و رنگ های خیره کننده اش به شما خوش آمد خواهند گفت و برای نشان دادن جاهای دیدنی همراهی تان می کنند.


احمد پرویز/ دکترای باستان شناسی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=2813

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود