چه باید کرد؟ بحران آب و مدیران ناتوان

تاریخ انتشار : 17 خرداد 1400, 09:55
کم‌آبی شدید و کم‌سابقه، فاجعه‌ای است که استان لرستان را در سال 1400 تهدید می‌کند و اگر فکری برای مدیریت آن نشود می‌توان گفت که مهم‌ترین چالش آینده‌ی لرستان، بحران آب است و چه بسا که حتی برخی مناطق استان نیز به‌خاطر «بحران کم‌آبی» در سال‌های آینده متروکه شوند.

به گفته‌ی کارشناسان «بارش کم، بالا بودن میانگین دما نسبت به مقدار نرمال، افزایش میزان تبخیر سطحی آب، کاهش بارش برف در مقایسه با میانگین بلندمدت و کاهش رطوبت خاک، سبب تشدید شرایط کم‌آبی در سال زراعی جاری» در استان لرستان شده‌است.

از طرفی می‌دانیم که حدود۸۰درصد کشاورزی مردم لرستان «دیم» است. البته این ۸۰درصد متوسط کل استان است. وگرنه بیش از ۹۰ درصد کشاورزی برخی شهرستان‌ها مانند کوهدشت و نورآباد، دیم است. لذا با توجه به خشک‌سالی پیش‌رو، پیش‌بینی می‌شود بجز موارد محدود و انگشت‌شماری، مزارع کشاورزی دیم استان قابلیت برداشت نداشته‌باشند. مسلماً این مشکل در شهرستان‌های کوهدشت و نورآباد، نمود بیش‌تری دارد.

تبعات خشک‌سالی نیز یک ‌به ‌یک در حال ظهور هستند؛ به‌گونه‌ای که این خشک‌سالی نه‌ تنها راه امرار معاش بسیاری از مردم، بلکه برق، غذا و حتا برخی از کسب ‌وکارها را نیز با مشکل مواجه کرده و گذر از آن جز با مدیریت «منطقی» و «اصولی» شدنی نیست. موضوع فقط سال ۱۴۰۰ نیست. مدیریت علمی و منطقی یعنی با توجه به احتمال تکرار خشک‌سالی‌ها در سال‌های آینده، باید با روش‌های علمی، تبعات «کم‌بارشی» را تا جایی که مقدور است، کاهش داد.

طبیعی است دام‌دارانی که به‌خاطر خشک‌سالی از مراتع رایگان و طبیعی محروم شده‌اند، به‌‌اجبار محصول مزارع را برای چرای دام خود خریداری کنند و با توجه به افزایش هزینه‌ها، تعداد دام‌های خود را نیز کاهش دهند. این موضوع موجب کاهش اشتغال در حوزه‌ی دامداری استان لرستان شده و از طرف دیگر نیز موجب کاهش تولید محصولات دامی مانند گوشت قرمز، لبنیات و… در استان خواهد شد.

اما چه باید کرد؟ چگونه می‌توان تبعات «کم‌بارشی» و «خشک‌سالی» را برای سال‌های آینده کاهش داد؟

یکی از مهم‌ترین روش‌های مقابله با خشک‌سالی، استفاده از منابع آبی حاصل از سیلاب‌ها و تبدیل آن‌ها به فرصت و ذخیره‌ي منابع آبی است که می‌توان از طریق «آب‌خیزداری» آن را به انجام رساند. دقت کنید «آب‌خیزداری» نه «سدسازی». می‌توان فعالیت‌های آب‌خیزداری را با توجه به وضعیت کوهستانی استان لرستان، به صورت گسترده انجام داد تا منابع آب با روش‌های کم‌هزینه در آبخوان‌ها برای سال‌های خشک ذخیره شده و با نفوذ در زمین، منابع آب زیر زمینی استان تقویت شود. متأسفانه یکی از مهم‌ترین ضعف‌های مشهود در تیم مدیریت استان لرستان عدم تحرک در همین بخش «آب‌خیزداری» است. به‌ویژه این ضعف در شهرستان‌های مانند کوهدشت، نورآباد، چگنی و پل‌دختر عیان‌تر می‌شود. لذا می‌طلبد که زین پس فرصت ارزشمند شمرده شده و طرح‌های آب‌خیزداری جهت تقویت منابع آبی استان، جدی گرفته شود.

یکی دیگر از روش‌های مقابله با خشک‌سالی، تغییر الگوی کشت است. در بیش‌تر مزارع دیم استان «جو» یا «گندم» کشت می‌شود که نسبتاً وابستگی زیادی به بارش باران دارند. پس جهت مقابله با کم‌بارشی باید به الگوهای نو در کشاورزی رو بیاوریم. الگوهای که وابستگی بالایی به بارش باران نداشته‌باشند. مثلاً کشت دانه‌های روغنی کاملینیا یکی از این الگوهای نو در کشت‌های دیم است که وابستگی بالایی به آب ندارد و با بارش‌های کم هم نتایج مطلوبی ارائه می دهد.

نکته این است که بیش از ۹۰ درصد مواد خام روغن مصرفی ایران وارداتی است و از این نظر کاشت این گیاه برای کشور صرفه‌جویی ارزی داشته و از طرف دیگر نیز درآمد کشاورزان ما را افزایش می‌دهد. طبق مطالعات صورت گرفته گیاه کاملینیا به لحاظ مقاومت بسیار بالا به شرایط کم آبی، شوری، سرما، انواع آفات و بیماری‌ها و رقابت‌پذیری بالا نسبت به علف‌های هرز، می‌تواند جایگزین مناسبی جهت ترويج و توسعه‌ي گیاه در شرایط دیم باشد. کاملینیا یک نمونه بود. می‌توان از نمونه‌های دیگر نیز نام برد.

متأسفانه در این زمینه سازمان جهادکشاورزی استان لرستان در سال‌های گذشته نتوانسته‌است، «قدم مطلوب و موثری» بردارد. بعضاً سیاسی کاری و ترجیح برخی مسائل حاشیه‌ای، مانع از عملیاتی شدن برخی برنامه‌های زیربنایی شده‌است. طبیعی است که کشاورزان در مقابل تغییر مقاومت خواهندکرد. اما سازمان جهادکشاورزی می‌تواند با ارائه‌ي مشوق‌های لازم، کشت‌های مورد نظر خود را ترویج کند. بذرهای اصلاح شده را در اختیار کشاورزان قرار دهد و تجهیزات مورد نیاز کاشت، داشت و برداشت را نیز فراهم کند و با آموزش و همراهی کشاورزان، طی چند سال، آرام آرام الگوی کشت مزارع دیم لرستان را تغییر دهد.

متأسفانه در این زمینه سستی صورت گرفته است. البته ضعف و عدم آینده‌نگری و عدم ‌برنامه‌ریزی استانداران نیز قابل کتمان نیست. چراکه مقام عالی دولت در هر استانی پس از اطلاع از فرصت‌ها و تهدیدهای استان می‌تواند با برنامه‌ریزی و آینده‌نگری، نیاز آینده استان را در دستور کار دستگاه‌های اجرایی قرار داده و با اقناع مقامات وزارتی، راه حصول نتیجه‌ی برنامه تحولی خود را پیگیری نماید. امید که حداقل در دولت آینده، این مهم مورد توجه قرار گیرد و راه‌کارهای مقابله با کم بارشی و خشک‌سالی استان لرستان در دستور کار مسئولان آتی قرار گیرد.


نویسنده : دکترمصطفا شکری | سرچشمه : سیمره‌ی 579 (12 خرداد 1400)


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=2605

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود