به کوچکی یک ویروس و به هم ریختن معادلات جهانی/ از فاصله اجتماعی تا فاصله گذاری اجتماعی

تاریخ انتشار : 28 فروردین 1399, 21:43
معانی گزاره ها، اصطلاحات و مفاهیم ثابت نیستند. بلکه در زمان ها و مکان های مختلف معانی متفاوتی را بازگو می کنند که این امر را می توان از راه فهم گفتمان غالب آن دوره تاریخی که برگرفته از شرایط عملی و اجتماعی همان برهه زمانی است فهم کرد. 

در شرایط کنونی ویروس کرونا (امر بیولوژیکی) تبدیل به گفتمان غالب شده و تمامی گفتمان های دیگر را به چالش کشیده است. از حوزه اقتصاد و فرهنگ و ادبیات گرفته تا سیاست، و حتی روابط نزدیک خانوادگی تحت شعاع این امر قرار گرفته اند. یکی از حوزه هایی که از این امر تأثیر پذیرفته است، تغییر در گستره و کاربرد واژه ها و اصطلاحات و به نوعی تعاملات کلامی است. 

در این نوشتار سخن بر سر اصطلاح "فاصله اجتماعی" است. واژه ای که تا چندی پیش یکی از ترم های تخصصی جامعه شناختی به حساب می آمد و اکنون به بخشی از ادبیات گفتمان کرونا تبدیل شده است. البته با تغییر در معنای آن. 

فاصله اجتماعی(social distance) را برای اولین بار پارک و برجس آمریکایی به کار برده اند. معنای این اصطلاح به طور کلی به تفاوت میان گروه‌های اجتماعی در یک جامعه بر اساس برخی از مؤلفه‌های از پیش تعیین شده و قابل اندازه گیری اطلاق می شود.

مفهوم این اصطلاح ارتباطی به فاصله مکانی نداشت. این اصطلاح به تفاوت‌ها در طبقه اجتماعی، نژاد/قومیت، جنسیت و میل جنسی بخصوص در سطح شهرها اشاره دارد. بعد از این دو، بوگاردوس یکی دیگر از کسانی بود که این واژه را مورد استفاده قرار داد. مقیاس فاصله اجتماعی که توسط بوگاردوس ساخته شده است برای برآورد میزان فاصله و تضاد بالقوه و واقعی موجود در بین گروه های صنعتی، سیاسی، نژادی، مذهبی و غیره به کار برده می شود. 

علی رغم این موضوع، امروز، در مکان های واقعی مختلف از جمله خیابان، محل کار، ایستگاه ها، پایانه ها، بیمارستان ها، یا در فضاهای مجازی و رسانه های گوناگون دیداری و شنیداری، اصطلاح "فاصله اجتماعی یا فاصله گذاری اجتماعی" کلمه ای است که به کرات شنیده می شود و کاربردی جهانی پیدا کرده است.

هدف از به کار بردن این مقوله از سوی بهداشت جهانی، تأکید بر حفظ فاصله فیزیکی( physical distance) بین افراد به خصوص در مکان های عمومی است تا بدین وسیله از شیوع گسترده تر بیماری کرونا جلوگیری کنند. اینکه این اصطلاح در جای درست به کار برده شده است یا خیر بحثی دیگر است. اما پر واضح است که این واژه بخوبی توانسته جای خود را در گفتمان غالب باز کرده و با گسترش حوزه مفهومی اش، کارکرد جهانی پیدا کند.

این امر نشان می دهد، کرونا به گفتمان غالب در جهان تبدیل شده و از چنان قدرتی برخوردار است که حتی توانسته است ادبیات مفهومی اصطلاحات را وسیع تر کند و نحوه کاربردشان را تغییر دهد. اکنون قدرت غالب در جهان، گفتمان بیولوژیکی است. گفتمانی که هنوز با قاطعیت نمی توان گفت از سوی طبیعت به وجود آمده یا محصول آزمایشگاه های فوق پیشرفته جهان اول است؟! اما با قدرتی که دارد تمامی معادلات جهانی را به هم زده است و انسان هنوز نتوانسته راهی برای گریز از آن بیابد.

بنابراین می توان گفت؛ ما همواره تحت سیطره گفتمان های قدرت قرار داریم و آنها از کوچک ترین برنامه های زندگی ما گرفته تا آگاهی ما را پوشش می دهند. بدون اینکه خود از این موضوع آگاه باشیم یا خواهان آن باشیم. اما به قول میشلفوکو «هر جا که قدرت هست، امکان مقاومت نیز وجود دارد» و این امری امیدوار کننده برای نوع بشر است.


مژگان پیرک/ پژوهشگر جامعه شناسی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=1502

نظرات :

  1. User Avatar
    سیدا  ـ  در تاریخ : 29 فروردین 1399 00:24
    خیلی شیوا و رسا بیان کردی متشکر از شما
    با ارزوی موفقیت

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود