آلودگی شپش و کنترل آن

تاریخ انتشار : 5 آبان 1398, 23:16
شپش انگل اجباري خارجي و خونخوار جوامع انساني است كه قدمت آلودگي به آن به دوران قبل از تاريخ بر مي گردد. اگر چه در مناطق متعددي بهبود وضعيت بهداشتي،‌ اقتصادي و اجتماعي تاثير بسزائي در كاهش آلودگي به شپش داشته است اما همچنان اين انگل گستردگي جهاني دارد و بطوريكه در دهه گذشته در ايالت متحده آمريكا هر سال 6 ميليون مورد ابتلا به شپش گزارش شده است.

شپش در كودكان، بسيار شايعتر از بالغين بوده و در جنس مونث شايعتر از جنس مذكر مي باشد. اين حشره بدنبال تماسهاي نزديك بين فردي يا هنگامي كه افراد خانواده در فصول سرد براي تامين گرما لباس هاي بيشتري مي پوشند و بصورت دسته جمعي زندگي مي كنند، از شخصي به شخص ديگر انتقال مي يابد.

شپش به جامعه و يا طبقه اجتماعي خاصي نبوده و تمام افراد جامعه را (بخصوص در اپيدمي ها) مبتلا مي سازد. شپش پوست را مي گزد و خون را خورده و ايجاد خارش و سوزش مي نمايد، بدنبال خاراندن پوست عوارض گوناگوني مانند زرد زخم ايجاد مي گردد.

بالا بردن سطح آگاهيهاي جامعه، بهبود رفتارهاي بهداشتي، تشخيص و درمان اپيدميك مبتلايان (بخصوص در مراكز تجمعي جمعيتي)، از راههاي مهم مبارزه با شپش مي باشد و هماهنگي و همكاري گسترده بخش بهداشت با ساير بخش ها از اقدامات اساسي مبارزه با اين حشره محسوب مي شود.

مشخصات كلي شپش:

شپش حشره اي كوچك، بدون بال و خونخوار است و مي تواند سر، تن و عانه(آلودگی تناسلی) را در انسان آلوده كند.

تخم شپش رشك نام دارد و بيضي شكل و سفيد رنگ و به اندازه ته سنجاق مي باشد و بر حسب نوع به مو و درز لباس ها مي چسبد. شپش، پوست را سوراخ كرده و بزاق خويش را در زير پوست تزريق نموده و با مكيدن خون، مواد زائد خويش را نيز دفع مي نمايد. اين تلقيح مواد زائد و بزاق به زير پوست منجر به ايجاد برآمدگي قرمز رنگ خارش داري مي گردد.

شپش سر:

شپش سر و رشك هاي آن معمولاً در لابلاي موها و بر روي پوست سر بخصوص در نواحي پشت گوش و پس سر ديده مي شود ولي در شرايط آلودگي شديد در تمام پوست سر و حتي محاسن و ديگر بخش هاي مودار بدن ممكن است ديده شود و رنگ آن سفيد خاكستري است

شپش سر بيش از شپش عانه ولي كمتر از شپش تن قدرت تحرك دارد و لذا ساعت ها ممكن است در يك محل توقف و خونخواري نمايد. اين شپش خود را محكم به تارمو چسبانيده و خونخواري ادامه مي دهد و گاهاً بندرت نيز به مناطق كم موي بدن مهاجرت نموده ولي هرگز در ابرو و پلك تخم گذاري نمي نمايد. اين شپش تخم خود(رشك) را در ناحيه قاعده ساقه مو مي چسباند در شرايط حرارت محيطي مناسب (36-22 درجه سانتي گراد) ظرف حدود 7 روز بعد تبدیل به لارو مي شوند که حدود 14 روز بعد به شپش کاملا بالغ تبدیل میگردد .

انتقال و جابجایی شپش سر:

انتقال شپش سر عمدتاً در اثر تماس مستقیم و يا تماس با اشياء آلوده نظير حوله، شانه، برس سر، كلاه،‌ روسري،‌متكا و لباس هاي خواب و ..... كه بطور مشترك مورد استفاده قرار بگيرند و يا اينكه در يك جا به روي هم قرار داده شوند صورت مي گيرد. و يا بوسيله صندلي هاي سالن هاي اجتماعات ،‌كلاسها، وسائل نقليه عمومي و كمدهاي لباس حمام هاي عمومي و استخرها و ... انتقال انجام مي شود.

انسان ها با هر زمينه اقتصادي و اجتماعي در معرض خطر ابتلا به شپش سر قرار دارند اين آلودگي بخصوص در مدارس ابتدايي ممكن است همه گير شود. همچنين آلودگي به اين شپش در نزد دختران بيش از پسران و در كودكان شايعتر از بالغين است.

درمان شپش/ درمان شپش سر:

شستشوي مرتب سر با شامپو های معمولی و آب گرم، تعداد شپش هاي بالغ را كاهش مي دهد.

1) شامپوی پرمترين 1%
ابتدا موها را با شامپوی معمولی شستشو داده شود، پس از اینکه آب موها گرفته شد (موها مرطوب باشد)، لازم است تمامی موها و کف سر فرد آلوده کاملا به شامپوی پرمترین آغشته گردد. موهای آغشته به شامپو پس از 10 دقیقه با آب فراوان شسته شود؛ سپس با شانه دندانه ریز و زیر فشار آب نسبت به حذف شپش های مرده و رشک اقدام گردد. توصیه می شود یک هفته بعد، درمان تکرار شود.

نکته: لازم به ذکر است این مشتقات باعث مسمومیت نمی شود و اثر ابقایی بر موهای سر دارد و اثر آن تا یک هفته در مو باقی می ماند.

2) لوسيون دايمتيكون4%
لوسيون دايمتيكون، روغنی گياهي است كه مصرف دارويي دارد و به عنوان ضد نفخ استفاده مي شود. اين لوسيون با مكانيسم ايجاد پوشش كامل اطراف شپش و خفه كردن آن، آلودگي به شپش سر را برطرف مي نمايد. دايمتيكون يك داروي شيميايي نيست و بر اساس مطالعات انجام شده عوارض جانبي قابل ملاحظه اي براي آن گزارش نشده است؛ از طرفي هيچگونه منع مصرفي براي گروه هاي مختلف سني ازجمله كودكان زير دوسال و زنان باردار ذكر نشده است

طريقه مصرف لوسيون دايمتيكون:

ابتدا بايد از ریشه تا نوک موهای خشک به لوسيون دايمتيكون 4% آغشته شود (موها نبايد خيس يا مرطوب باشد). بايد دقت نمود كه تمامي پوست سر كاملا توسط لوسيون پوشانده شود. پس از 8 ساعت، بایستی موها را با شامپوی معمولی شستشو داده، زیر فشار آب به کمک شانه دندانه ريز، شپش هاي مرده و تخم شپش ها را از موها جدا نمود. براي اطمينان از درمان، می توان يك هفته بعد نیز استفاده از لوسیون را مجددا تکرار کرد. ضمنا لازم است در صورتيكه فرد یا افراد ديگري در خانواده، آلوده شده اند به همين روش و به طور همزمان درمان شوند.                                              
رشک زدایی:

هيچ يك از تركيبات فوق، توان جداسازی رشک ها (تخم های شپش) را از موها ندارند؛ لذا در هر مورد پس از درمان لازم است با استفاده از روش زير نسبت به جدا كردن رشك ها از مو اقدام شود: 

مخلوط آب و سرکه به نسبت 50% تهیه شود (اضافه کردن یک پیمانه آب به یک پیمانه سرکه، ترجیحا سرکه سفید بهداشتی)

مخلوط آب و سرکه، مستقیما بر روی تمامی موها مالیده و ماساژ داده شود.  

بعد از 30-20 دقیقه با آب فراوان و شانه دندانه ریز شستشو شود

پس از خشک شدن موها نسبت به جداسازی تک تک رشک ها با انگشت اقدام شود.

نکته: كوتاه نمودن موها در درمان شپش تاثیری ندارد ولی براي تسهيل در امر شانه كردن و رشك زدايي كمك كننده است؛ در این خصوص لازم است توصیه شود قبل از کوتاه کردن مو، آرایشگر از آلودگی فرد به شپش مطلع گردد تا باعث انتشار آلودگی در آرایشگاه نشود یا می توان در منزل نسبت به کوتاه کردن مو اقدام نمود)

توصيه هاي بهداشتي مهم براي مبارزه با آلودگي به شپش

براي مبارزه با شپش بايستي به طور كامل شکل ظاهری، رفتار و خصلت هاي آن را شناخت و به جامعه آموزش داد. رعايت بهداشت فردي مهم ترين تاثير را در پيشگيري از آلودگي به شپش دارد.

استحمام مرتب و منظم، شانه كردن موهاي سر در روز به دفعات مختلف، تميز كردن و شستشوي منظم برس، شانه، لباس، روسري،كلاه و ديگر وسايل شخصي از اصول مهم پيشگيري از شپش است.

در شرايط گسترش آلودگي به شپش، آموزش به مردم در مورد شستشوي لباس و ملحفه در آب جوش، استفاده از ماشين لباسشويي و خشك كن، اتو كردن منظم لباس، به ويژه درزهاي آن براي از بين بردن شپش و رشك مهم مي باشد. 

پرهيز از تماس لوازم شخصي و لباس هاي افراد آلوده و عدم استفاده از وسایل شخصی مانند كلاه، شانه، برس و سایر وسایل ديگران بايستي به طور مداوم به مردم آموزش داده شود

در موارد آلودگي بسيار شديد، شپش سر حتي از طريق پشتي صندلي اتومبيل و اتوبوس، سالن هاي اجتماعات و سمينارها نيز قابل انتقال است و بايستي به مردم آموزش داده شود. با توجه به مطالب فوق، احتمال آلوده شدن كودكان با سطح بهداشت فرديِ نامطلوب نيز در شرايط همه گيريِ وسيع وجود دارد.

در هنگام ورزش و بازي و ساير فعاليت ها، به علت گرما و تعريق بدن، شپش تن لباس را ترك كرده، در نتيجه افراد و دانش آموزان همجوار را آلوده مي سازد

مهم ترين امر در مهار شپش دانش آموزان عبارتست از بازديد مرتب موی سر آنها توسط معلمين و مربيان بهداشتی مدارس و ارجاع سريع موارد آلوده به واحدهاي بهداشتي درماني براي درمان فرد آلوده به همراه خانواده و اطرافيان وي. طول موي سر در آلوده شدن به شپش سر نقشي ندارد و امروزه درصورت رعايت مسایل بهداشت فردي و دسترسي به درمان مناسب، كوتاه كردن موي سر ضروري نیست

پس از انجام درمان ضدشپش، احتمال انتقال آلودگي از بين مي رود؛ لذا نیازی به جداسازی دانش آموزان نیست

گردآوردی: سجاد ابراهیمی/ کارشناس بهداشت عمومی


لینک کوتاه مطلب: https://poldokhtarnews.ir/?newsid=1179

نظر دهید :

نام شما :*
ایمیل شما :
نظر شما :
کد را وارد کنید : *
عکس خوانده نمی‌شود